• ارغوان بافی از صنایع دستی مشهد

  • قالی بافی از صنایع دستی مشهد

  • سفال گری از صنایع دستی مشهد

  • کاشی کاری از صنایع دستی مشهد

مشهد>میراث فرهنگی>صنایع دستی

مجتبی لطفی جمعه 1398/8/3

هر منطقه ای به اقتضای ذخایر  طبیعی و خصیصه های جغرافیایی و استعدادهای ذوقی،هنری و توانایی های صنعتی دارای دست افریدها و فراورده هایی است که در مواردی شهرت ان منطقه به ان محصول نیز میباشد این صنایع دستی تجلی ویژگی های قومی،زبان،مذهب،وضعییت معیشت و همچنین بیانگر فعالییت های هنری،اقتصادی،اجتماعی یک قوم یا یک ملت است به دلیل سکونت اقوام مختلف در مشهد صنایع دستی بسیار متنوعی در این شهر وجود داشته است به طوری که از دیرباز بازارهای مشهد به واسطه ی خرید و فروش محصولات تولید شده در این شهر و صادر کردن انها به دیگر نقاط شهرت و رونق بسیاری داشته است  در مشهد و روستاهای اطراف ان از گذشته های بسیار دور فعالییت های مربوط به صنایع دستی رایج بوده است از صنایع دستی تولید شده میتوان به انگشتر سازی اشاره کرد هرچند که خواستگاه اصلی سنگ  فیروزه نیشابوربوده است اما به دلیل نزدیکی این شهر با مشهد و همچنین جنبه ی مذهبی سنگ فیروزه شهر مشهد از دیرباز محل تراش و عرضه فیروزه بوده است از دیگر دست افریدها  هرکاره تراشی یا همان دیگ و ظروف سنگی است که از قدیم به عنوان سوغات و صنایع دستی مشهد میباشد گلدوزی یکی دیگر از صنایع دستی مشهد است که سابقه ای دیرینه دارد سماور سازی نیز یکی دیگر از صنایع دستی است که برای اولین بار در دوره سلطنت شاهرخ نوه نادر شاه از روسیه وارد ایران شد و تا دوره قاجار نیز واردات داشته است بعدها صنعت سماور سازی رونق گرفت و دواتگران از ان پس انواع سماور و وسایل مربوط به ان از جمله جام،لنگچه،پارچ را میساختند .پوستین دوزی از صنایع دستی باسابقه در مشهد است در گذشته پوستین دوزها اقلیتی کابلی بودند که در محله نوغان ساکن بودند و این روزها پوستین دوزی از هنرهای مردم شاندیز است یکی دیگر از صنایع پرطرفدار در مشهد حکاکی بر روی سنگ یا قلمزنی روی سنگ و یا سنگ تراشی میباشد که معمولا در شهر های زیارتی رواج داشته است از دیگر دست افریدها میتوان به قالی بافی،تولیدات نمدی،ارغوان بافی،نقاشی بر روی کاشی سنتی ،سفال و سرامیک سازی،تسبیح سازی،قلاب بافی،ابریشم بافی،منسوجات پشمی،صنایع پوست و چرم،مصنوعات چوبی،منسوجات حصیری اشاره کرد

 از جمله فعالیت های هنری مشهد سنگ تراشی است که سابقه ای دیرینه دارد و در متون تاریخی نیز به ان اشاره شده است مانند این متن که در کتاب اثار البلاد و اخبار العباد در مورد سنگ تراشی توسیان توسط قزوینی در قرن هفتم نوشته شده است ” یکی از ظریفان گوید:خدا که در دست داوود که درود خدا براو باد اهن را چون موم کرد سنگ ها را نرمش پذیر در دست طوسیان گذاشت” وجود کوه های مناسب در اطراف مشهد سبب شده تا صنعتگران حکاک مشهد همواره مواد اولیه مورد نیاز خود را در دسترس داشته باشند جنس سنگ مورد استفاده بنا به گفته تولیدکنندگان سرپانتین میباشد که ظاهرا این نوع از سنگ سرپانتین فقط در مشهد و در رشته کوه بینالود وجود دارد از ویژگی های این سنگ ها قابلیت تراش بسیار بالای ان،همچنین نرم و مقاوم بودن ان در برابر اتش است که به دلیل طبخ ملایم در ان غذا را لذت بخش می نماید این سنگها را توسط ابزارهای ابتدایی مانند قلم و چکش تراش میدهند و داخل ان را خالی میکنند و بعد از ساخت در صورت لزوم روی ان را منبت کاری و رنگ می نمایند عمده تولیدات این مصنوعات سنگی عبارتند از:قندان،هاون،انواع مجسمه های سنگی،قابلمه،ظرف دیزی،تابلو و …..

منبع:1-مشهد تالیف محمود برازش2-اثارالبلاد و اخبار العباد  تالیف زکریا بن محمد بن محمود قزوینی3-اطلاعات شخصی

 سفالگری قدیمی ترین صنعتی است که پس از حصیر بافی به دست بشر به وجود امده است از اثار مهم سفال در ایران ظروف دست ساخته ی منطقه سیلک کاشان میباشد که متعلق به هزاره های چهارم و پنجم قبل از میلاد است گفته میشود یکی از وجوه شناسایی و تشخیص سفال های مناطق مختلف ایران لعاب و نقش ان است چرا که از دیرباز سفالینه های هر منطقه مهم سفال گری در زمان های مختلف با نقوش خاص و در مواردی با لعاب خاص تزیین و ارايه می شده است سفال گری در خراسان و توس نیز یکی از هنر های رایج بوده است و اثار کشف شده از حفاری های منطقه توس که در موزه ارامگاه فردوسی نگه داری میشود و همچنین کاشی کاری که در سردرب منازل،حرم،مساجد و بناهای مذهبی به کار میرفته است گویا این حقیقت میباشد هنر سفالگری را میتوان به صورت زیر طبقه بندی کرد سفال بدون لعاب که شامل (سفالگری با دست،چرخ کاری،نقش برجسته سفالی )سفال لعاب دار که شامل( سفال دوغابی،لعاب سازی،نقاشی روی و زیر لعاب) کاشی کاری که خود انواع گوناگونی دارد (هفت رنگ،معرق،زرین فام،مینایی،معقلی )سفال زرین فام،سفال مینایی،خرمهره،بدل چینی

منابع:1-شناخت صنایع دستی ایران تالیف حسین یاوری2-اطلاعات شخصی

 از جمله فعالیت های هنری مشهد سنگ تراشی است که سابقه ای دیرینه دارد و در متون تاریخی نیز به ان اشاره شده است مانند این متن که در کتاب اثار البلاد و اخبار العباد در مورد سنگ تراشی توسیان توسط قزوینی در قرن هفتم نوشته شده است ” یکی از ظریفان گوید:خدا که در دست داوود که درود خدا براو باد اهن را چون موم کرد سنگ ها را نرمش پذیر در دست طوسیان گذاشت” وجود کوه های مناسب در اطراف مشهد سبب شده تا صنعتگران حکاک روی سنگ همواره مواد اولیه مورد نیاز خود را در دسترس داشته باشند از ویژگی های این سنگ ها نرم و مقاوم بودن ان در برابر اتش است که به دلیل طبخ ملایم غذا را لذت بخش می نماید عمده تولیدات این مصنوعات سنگی عبارتند از:قندان،هاون،انواع مجسمه های سنگی،قابلمه،ظرف دیزی و …..

منبع:1):مشهد تالیف محمود برازش2):اثارالبلاد و اخبار العباد  تالیف زکریا بن محمد بن محمود قزوینی

روزگاری در این دیار قالیبافی جزو مهارت ها و هنر هایی به حساب می امد که همه زنان و گاهی مردان از نوجوانی به یادگیری ان میپرداختند و خانه ها از هنر و دسترنج خود مفروش میشدند این هنر از جمله صنایع سنتی شهر مشهد است. شهر مشهد از دیرباز یکی از مراکز مهم داد و ستد و بافت فرش به شمار می رود.قالی های به جا مانده از دوره های مختلف به ویژه عهد صفویه که در موزه های مهم جهان نگهداری میشود گویای سابقه و قدمت این صنعت در شهر مشهد است از سوی دیگر در دوره های مختلف هنرمندانی از تبریز و اذربایجان به مشهد عزیمت کردند که از طرفی باعث رونق این صنعت و از طرف دیگر باعث غنای صنعت فرشبافی به ویژه در استفاده از طرح ها و نقوش اذری و امیزش ان با نقش های فارسی باف شده است از علل شهرت و معروفیت فرش مشهد بایستی از رنگ،نقش،پشم و نحوه بافت ان نام برد که باعث شده است مشهد به یکی از مراکز بافت قالی های ظریف،خوش نقش و زیبا تبدیل شود امروزه همچنان این صنعت در قالب سنتی و صنعتی در شهر مشهد و حومه ان رونق دارد که سوای استفاده داخلی دارای ارزش صادراتی نیز میباشد و جزو ارز اورترین در صادرات فرش ایران است 

منابع:1_روزنامه خراسان چاپ 29 تیر 1398 2_در جستجوی هویت شهری تالیف علی رضا رزوانی

ارغوان بافی نوعی هنری دستی و بومی است و هنرمندان بافنده از به هم تنیدن تارو پود ترکه های نازک حاصل از درختچه های ارغوان هنری به نام سله بافی را خلق می کنند طرقبه در این زمینه شهرت دارد ترکه های ارغوان از گیاهی طبیعی و خودرو در دره های رشته کوه بینالود مانند دره ارغوان،دره مایان به دست می اید برداشت ترکه های ارغوان معمولا در اواسط بهار اغاز و تا اواخر پاییز ادامه دارد پس از جمع اوری ترکه ها انها را در محیطی خیس و نم دار خوابانیده و اماده کار می نمایند و با بافتن ترکه های ارغوان به یکدیگر اقلام تزئینی را تولید و به بازار عرصه می نمایند از نکات جالب توجه در ساخت این صنایع دستی میتوان به اختلاف نظر دو ارگان اشاره کرد بنا به گفته محلی ها افرادی که با استفاده از ترکه های درخچه های ارغوان به ساخت این هنر دستی اقدام میکنند به دلیل کمیاب بودن این گیاه و از بین بردن محیط زیست از سوی اداره محیط زیست و منابع طبیعی مورد پیگرد قرار می گیرند ولی در عوض اداره میراث فرهنگی و صنایع دستی انها را مورد حمایت قرار میدهد  

منابع:1) مشهد تالیف محمود رضا برازش 2):اطلاعات شخصی نویسنده

از جمله صنایع سنتی شهر مشهد قالی بافی است. شهر مشهد از دیرباز یکی از مراکز مهم داد و ستد و بافت فرش به شمار می رود.قالی های به جا مانده از دوره های مختلف به ویژه عهد صفویه که در موزه های مهم جهان نگهداری میشود گویای سابقه و قدمت این صنعت در شهر مشهد است از سوی دیگر در دوره های مختلف هنرمندانی از تبریز و اذربایجان به مشهد عزیمت کردند که از طرفی باعث رونق این صنعت و از طرف دیگر باعث غنای صنعت فرشبافی به ویژه در استفاده از طرح ها و نقوش اذری و امیزش ان با نقش های فارسی باف شده است از علل شهرت و معروفیت فرش مشهد بایستی از رنگ،نقش،پشم و نحوه بافت ان نام برد که باعث شده است مشهد به یکی از مراکز بافت قالی های ظریف،خوش نقش و زیبا تبدیل شود امروزه همچنان این صنعت در قالب سنتی و صنعتی در شهر مشهد و حومه ان رونق دارد که سوای استفاده داخلی دارای ارزش صادراتی نیز میباشد

از جمله صنایع سنتی شهر مشهد قالی بافی است. شهر مشهد از دیرباز یکی از مراکز مهم داد و ستد و بافت فرش به شمار می رود.قالی های به جا مانده از دوره های مختلف به ویژه عهد صفویه که در موزه های مهم جهان نگهداری میشود گویای سابقه و قدمت این صنعت در شهر مشهد است از سوی دیگر در دوره های مختلف هنرمندانی از تبریز و اذربایجان به مشهد عزیمت کردند که از طرفی باعث رونق این صنعت و از طرف دیگر باعث غنای صنعت فرشبافی به ویژه در استفاده از طرح ها و نقوش اذری و امیزش ان با نقش های فارسی باف شده است از علل شهرت و معروفیت فرش مشهد بایستی از رنگ،نقش،پشم و نحوه بافت ان نام برد که باعث شده است مشهد به یکی از مراکز بافت قالی های ظریف،خوش نقش و زیبا تبدیل شود امروزه همچنان این صنعت در قالب سنتی و صنعتی در شهر مشهد و حومه ان رونق دارد که سوای استفاده داخلی دارای ارزش صادراتی نیز میباشد

طبق طبقه بندی صنایع دستی توسط فرهنگستان هنر کاشی کاری زیر مجموعه سفال گری است از انواع تولیدات در این صنعت میتوان به کاشی هفت رنگ،معرق،زرین فام،مینایی و معقلی نام برد این هنر در مشهد دارای سابقه دیرینه است و استاید صاحب نامی در این عرصه فعالیت میکردند علاوه بر مساجد و بناهای مذهبی در تمامی خانه های قدیمی به جا مانده از دوره قاجار در سردرب و قسمت های دیگر خانه ها از این هنر استفاده می شده است برای تولیدکاشی های هفت رنگ ابتدا بر روی کاشی طرح را انداخته و پس از کامل شدن طرح، قلم گیری می شود در این مرحله بنا بر سفارش لعاب گذاری شروع می شود. رنگ و درجه پخت لعاب بر اساس طرح و مکانی که قرار است کاشی استفاده شود تعیین می گردد پس از خشک شدن و بررسی نهایی کاشی را در کوره قرار داده و پس از پخته شدن آماده نصب می باشد از این نوع کاشی برای نماها، سردرب ها، مساجد و .. میباشد.

منبع:1-سایت شرکت کاشی قدس 2-اطلاعات شخصی 3-شناخت صنایع دستی ایران نویسنده حسین یاوری

نمد پارچه ای ضخیم از جنس پشم یا کرک است برای تولید نمد پشم را می مالند و انرا تبدیل به نمد می کنند این نمد ها که از پشم گوسفند تنیده شده است در محصولات دیگری همچون کلاه،زیر انداز و سایر محصولات نیز استفاده میشود امروزه گردشگرانی که به تفرج گاه های طبیعی مشهد از جمله طرقبه و شاندیز می روند و یا گذری به خیابان نواب به زنند این گونه تولیدات را در فروشگاه های عرضه محصولات صنایع دستی به صورت متنوع در اندازه ها و رنگ های گوناگون مشاهده می کنند 

منابع:1_مشهد تالیف محمود رضا برازش 2_اطلاعات شخصی

چوب ماده ای دارای قابلیت ها و ویژه گی هایی خاص بوده که از گذشته مورد استفاده هنرمندان قرار میگرفته است هنرهای مرتبط با چوب در کشورمان به طور عمده شامل خراطی،کنده کاری،منبت کاری،مشبک کاری،معرق،خاتم سازی،گره چینی،ساز های چوبی،نقاشی روی چوب،سوخت روی چوب و…میباشد تا جایی که من اطلاع دارم در مشهد فقط خراطی و ساخت ساز های چوبی از هنرهایی بوده که هنرمندان ان از گذشته در این شهر این هنر را سینه به سینه منتقل کرده اند و هنوز کارگاه های ان باقی مانده است و هنر های چوبی دیگر مانند منبت،کنده کاری و .. اگر الان در مشهد فعالیت میکنند به صورت اکادمیک و دانشگاهی و یا نزد اساتید این هنرها انها را فرا گرفته اند. خراطی که از قدیمی ترین هنر-صنعت مرتبط با چوب است عبارت است از هنر تراشیدن و شکل دادن، صاف و صیقلی کردن چوب در اثر حرکت دورانی دستگاه خراطی میباشد برای این کار ابتدا چوب را انتخاب کرده سپس به وسیله اره در اندازه های دلخواه برش میزنند و با بستن به دستگاه خراطی ان را تراش میدهند تولیدات هنر خراطی نی،عصا،قلیان،مهره های شطرنج،قندان،سرمه،سرمه دان،فرفرک،ورنه و…میباشد ساخت گونه های مختلفی از سازهای مورد استفاده در موسیقی با بهره گیری از چوب انجام میشود در خراسان  و مشهد با توجه به وجود موسیقی های سنتی مانند موسیقی مقامی و همچنین استفاده از ساز هایی مانند دو تار وسه تار هنر ساز سازی نیز وجود داشته است و هنوز هم کارگاه هایی در سطح شهر در این هنر فعال میباشند گفتنی است که برای ساخت سه تار از چوب توت و برای ساخت سنتور از چوب گردو استفاده میشود و معمولا بعد از اتمام از هنرهای مرتبط دیگر هم چون منبت،خاتم و…نیز همراه ان استفاده میشود هنرمندان این رشته علاوه بر ساخت ساز به دلیل ان که مساله صوت خوب نیز مورد توجه است شخصا مسلط به نوازندگی ساز نیز میباشند  

منابع:1_شناخت صنایع دستی ایران تالیف حسین یاوری 2_اطلاعات شخصی

خاص ترین ها

از دیرباز مرسوم بوده افرادی که به مسافرت میرفتند کالایی را به عنوان سوغات و یا ره اورد خریداری میکردند و به فامیل،اقوام ویا دوستان هدیه می دادند

مطالب پیشنهادی ما به شما:

خدمات

وبسایت مشهد رخسار در اینده به مسافران و گردشگران محترم خدمات زیر را ارائه خواهد کرد

تهیه بلیط
رزرو هتل
ترنسفر
معرفی مراکز خرید

از دیرباز مشهد سالانه میزبان مسافرانی بوده که به قصد زیارت،تجارت و یا به دلیل این که مشهد در مسیر شاهراه تاریخی خراسان قرار داشته به این شهر سفر می کردند امروزه نیز گردشگران زیادی به قصد زیارت،سیاحت،خرید و استفاده از مراکز تفریحی متعدد ویا بازدید از اثار تاریخی فراوان به این شهر سفر میکنند ما نیز برای اشنایی بیشتر گردشگران به معرفی تمامی این جاذبه ها میپردازیم

لطفا دیدگاهتان را با ما درمیان بگذارید