گردشگری تاریخی>محله های تاریخی>محله بالا خیابان

محله تاریخی بالا خیابان:

  • پس از احداث تنها خیابان مشهد در زمان شاه عباس صفوی قسمتی که در بالای حرم واقع میشود به بالا خیابان و قسمتی که در پائین حرم واقع میشود به پائین خیابان معروف می گردد1
  • در دوره پهلوی بالا خیابان به دلیل وجود ارامگاه نادر به خیابان نادری و پائین خیابان به یاد شاه عباس، صفوی نامیده میشود
  • بعد از انقلاب به خیابان های شیرازی و نواب صفوی تغییر اسم می یابد ولی در تابلو ها بالا خیابان و پائین خیابان نیز ثبت شده است

موقعیت مکانی محدوده محله بالا خیابان در محیطی به مسافت چهارکیلومتر به شرح زیر میباشد

از شمال به میدان توحید( قسمت هایی از خیابان های سنایی و موحدین )

ازجنوب به چهار راه شهدای فعلی (مجاورت با محله های چهار باغ، تپل محله،پاچنار)

از غرب به محله سراب

از شرق به خیابان کاشانی محدود میشود

دروازه های شهر مشهد:

تا اواخر دوره قاجار شهر مشهد مانند دیگر نقاط ایران به دلایل امنیتی و این که دائما در معرض خطر تهاجمات از جانب اقوام مهاجم قرار داشت دارای برج و بارو در اطراف شهر بوده است و تردد مردم فقط از طریق معابر مشخصی که همان دروازه های شهر بودند انجام میشده است تعداد دروازه های شهر مشهد شش دروازه بوده است و برخی دروازه های شهر را هفت عدد میدانند ان هم به علت وجود دروازه ای به نام میر علی امویه که البته همیشه بسته بوده است و سیاحانی مانند لرد کرزن نیز تعداد دروازه ها را پنج عدد ذکر میکنند .تمامی محله های بزرگ شهر مشهد هر کدام دارای یک یا دو دروازه بودند

شکل دروازه ها:

مک گرگور سیاحی که در سالهای 1875 میلادی از خراسان و مشهد دیدن کرده است شکل دروازه ها را چنین بیان میکند “مشهد دارای شش دروازه است که شکل همه این دروازه ها یکسان میباشد دو طرف دروازه ها را که چوبی هستند اهنکشی کرده اند هر دروازه دو برج با ارتفاع سی پا(9.14 متر) دارد که بر بالای ان روزنه هایی برای تیر اندازی تعبیه شده است و این برج ها توسط دروازه های دفاعی روزنه داری به دروازه وصل شده اند.در مقابل هر دروازه خاکریزی بوده است”

دروازه بالا خیابان:

  • دروازه بالا خیابان در گذشته در نزدیک محدوده فعلی میدان توحید قرار داشته است
  • وجود جاده شوسه ای که بعد از محدوده دروازه به شهر های شمالی استان می رفت موجب شده بود که در دوره پهلوی به دروازه قوچان شهرت پیدا کند
  • بعد از دروازه بالا خیابان باغات،مزارع کشاورزی، جاده شوسه مشهد به قوچان و راه های روستایی وجود داشت است

از کوچه های تاریخی این محله میتوان به کوچه های نادری،حوض لقمان،ناظر،ذردی،نور اشاره کرد2

خانه های تاریخی ثبت ملی شده در این محله خانه داوودی متعلق به دوره پهلوی اول و خانه سالاری در کوچه سالاری میباشد

 مسجد های تاریخی این محله: مسجد شاهزاده علی اصغر و مسجد حوض لقمان میباشند

جاده مشهد به شهر قوچان بعد از میدان دروازه قوچان (توحید فعلی) مسیر رفت و امد مسافران شهر های شمالی استان به شهر مشهد بود در این مسیر سراهای قدیمی بسیاری در جهت تامین نیازمندی های این مسافران وجود داشت  برخی از این سراها مسافربری بودند، برخی محل خرید و فروش اقلامی مانند حبوبات و…. و برخی نیز کاربری های دیگری داشتند امروزه نیز برخی از انها وجود دارند مانند سرای نجات،زمان و…

تی بی تی سابق بعد از دروازه قوچان در محل ساختمان فعلی مجتمع مجد ( ترمینال مسافربری بود) قرار داشت 

موزه و ارامگاه نادر شاه افشار در این محله واقع است 

ادراتی چون شهرداری ،دارالتولیه استان قدس،اداره اقتصاد،دادسرای مشهد در گذشته در این محله واقع بوده است (شهرداری و استان قدس هنوز هم در همان محدوده فبلی میباشند)

  • بست بالاخیابان که محل امنی برای متخلفین بود در خیابان بالا خیابان واقع بوده است 
  • مطب شکسته بند معروف مشهد دکتر افتخاری در این محله و در کوچه ای به همین نام قرار دارد

منابع:

1- علیرضا رضوانی،”در جستجوی هویت شهری وزارت مسکن و شهرسازی”

2-واحد نقشه برداری ارتش،”نقشه سال 1333 شهر مشهد”

عکاس و پژوهشگر/مجتبی لطفی

لطفا دیدگاهتان را با ما درمیان بگذارید