• کاروانسرای باباقدرت

  • کاروان سراها

    رباط ماهی در مسیر توس به سرخس و حاشیه کشف رود

  • کاروانسرای علاقبند

مشهد>گردشگری تاریخی>کاروانسراها

مجتبی لطفی پنجشنبه 1398/8/2

اجرای کاروانسرا ابتکار ایرانیان بود.واژگان مشابهی برای کاروانسرا وجود دارد که تفکیک انها از یکدیگر دشوار است کلماتی مانند ساباط،کاربات،خان،زاویه،خانقاه،رباط و منزل گاه از این دسته اند و این واژه ها هر کدام طیف وسیعی از کارکرد های کاروانسرا را دارند دلایل متعددی را میتوان در ایجاد شکل یابی و توسعه و گسترش کاروانسرا ها مطرح کرد مسافرت به دلایل تجارت، نظامی،سیاسی،زیارتی و اجتماعی شبکه منظم جاده ها و امنیت راه ها را می طلبید کاروانیان برای اسایش و حفاظت درمقابل راهزنان و موانع طبیعی و همچنین  موقعیت اقلیمی و اب و هوای خشک و دشوار سرزمین های ایران که سبب دوری شهر ها و ابادی ها از یکدیگر بود نیاز به مکان و توقف گاه بین راهی داشتند این توقف گاه های بین راهی کاروانسراها بودند کاروانسراها محل وجود کالاهای مختلف،افراد گوناگون با پیشه ها و کیش های متنوع،زبان ها و لهجه های مختلف بودند تعداد کاروانسراهای یک شهر به رونق تجارت و اهمیت ان بستگی داشت کاروانسرا ها به دو دسته درون شهری و برون شهری تقسیم میشدند کاروان سراهای درون شهری یا نزدیک دروازه های شهر ها بودند و یا درون و مجاورت بازارها قرار داشتند کاروانسراهایی که در مجاورت بازار بودند علاوه بر مکان اقامت کاروانیان فعالیت های تجاری سرای بازرگانی،محل دفتر،انبار تجار بازرگانی نیز بودند با ضعیف شدن  نقش کاروان ها در حمل و نقل و گرفتن جای انها توسط وسایل حمل و نقل شهری به تدریج این کاروانسراها به شکل سراهای تجاری درامدند که نقش عمده فروشی را در شهرهای سنتی و بزرگ داشتند و هنوز هم کماکان به فعالیت خود ادامه می دهند و به تدریج جای واژه کاروانسرا واژه سرا را جایگزین کردند. تاریخچه: شکل گیری کاروانسرا به زمان پادشاهان هخامنشی بر می گردد و در اصل تکامل ایستگاه های پستی هخامنشی یا همان چاپارخانه ها بودند با اسلامی شدن ایران اهمیت کاروانسرا ها افزایش یافت و کارکرد مذهبی نیز به کارکرد های ان افزوده شد در دوره سامانیان،ال بویه،ال زیار،به خصوص غزنویان احداث بناهای عام المنفعه از جمله کاروانسرا رونق بسیاری گرفت در دوره سلجوقیان با گستردگی جغرافیای سیاسی و تجاری کاروانسراهای زیادی با طرح و الگوی ایران پیش از اسلام ایجاد شدند ولی بیش شک دوره طلایی کاروانسرا ها در زمان صفویه و شاه عباس اول است با این مقدمه به بررسی کاروانسراهای شهر مشهد میپردازیم در گذشته به خصوص دوره صفویه در راههای منتهی به شهر مشهد و همچنین در خود شهر کاروانسراهای بسیاری دایر گردید تا مسکن کاروان ها باشند این کاروانسراها در دورانهای مختلف محل خوبی برای تبادل افکار و فرهنگ ها به شمار می امدند  تعداد زیادی کاروانسرا در مشهد وجود داشته است که سیاحان و افرادی که در دوره های مختلف به مشهد مسافرت کرده اند به ان اشاره نموده اند از این تعداد کاروانسرایی که سیاحان بدان اشاره کرده اند نکته قابل تامل کاهش تعداد کاروانسراها پس از سالها که گردشگر دیگری به این شهر امده است میباشد سیاحانی مانند فریزر تعداد کاروانسراها را بیست و پنج عدد ذکر میکنند خانیکوف که بیست و پنج سال بعد (در سال 1858 م ) به مشهد می اید تعداد کاروانسراها را شانزده عدد ذکر میکند و نام ان ها را “کاروانسرای کاشانی،درود،قزوین،سالار،رضاقلی میرزا،گمرگ،زنبورکچی،بهادرخان،امام جمعه،گندم اباد،زغالی،سلطان،میرمعین،دارالزوار،شاه وردیخان”چنین بیان میکند. عواید حاصل از این کاروانسراها جز انها که خصوصی بودند بیشتر وقف مدارس مشهد و امور خیریه می شدند کاروانسراهایی که در حال حاضر در شهر مشهد وجود دارند به دو دسته کاروانسراهای زمستانی و سرپوشیده و کاروانسراهای تابستانی تقسیم میشوند این کاروانسراها بعضی در داخل شهر میباشند مانند کاروانسرای بابا قدرت و کاروانسرای طرق و همچنین تعدادی سرای قدیمی  و بعضی در بیرون شهر و در مسیر راه های تاریخی مشهد قرار دارند مانند کاروانسراهای شریف اباد،کاروانسرای علاقبند،کاروانسرای سنگ بست،کاروانسرای فخر داوود ،رباط ماهی،رباط چاهه،رباط خونی،رباط خاکستری،رباط کلمبه،رباط بساروج،رباط ویرانی،رباط پای گدار،که بعضی بازسازی شدند مانند رباط زمستانی ویرانی،رباط خاکستری ،کاروانسرای فخر داوود و بعضی در حال باز سازی هستند مانند کاروانسرای سنگ بست،اسحاق خانی،طرق،شریف اباد و برخی نیز رها شده اند ازقدیمی ترین این کاروانسراها میتوان به رباط ماهی اشاره کرد که مربوط به دوره غزنویان است و جدیدترین انها کاروانسراهایی است که از دوره قاجار میباشند در قسمت پایین به شرح تک تک این کاروانسراها میپردازیم

این کاروانسرا دارای قدمتی از دوره قاجار می باشد

 این کاروانسرا با قدمت قاجار توسط والی خراسان حسین خان نظام الدوله (1289-1292 ق)ساخته شده است و دارای پلان مستطیل شکل دو ایوانی مشتمل بر چهار برج مدور در گوشه ها و دو نیم برج استوانه ای در میانه دو ضلع جانبی،فضای هشتی ورودی،22 غرفه با حجره های انتهایی غرفه ها پیرامون حیاط مرکزی،دو فضای هشت ضلعی با کاربری خاص میباشد در ضلع جنوبی فضای اصطبل نیز دیده می شود. کاروانسرای دیگری به همراه چاپار خانه و حمام نیز در روبروی این کاروانسرا وجود دارد با نام کاروانسرای اسحاق خانی که قدمت این کاروانسرا نیز مربوط به دوره قاجار میباشد برای دیدن این کاروانسراها ابتدا باید به 35 کیلومتری مشهد در جاده مشهد نیشابور به روستای ملک اباد (بعد از عوارضی مشهد و نیشابور)بروید و سپس با طی هشت کیلومتر جاده اسفالت و با عبور از روستاهای نظر اباد و گنبد دراز به روستای شریف اباد میرسید دو کاروانسرای فوق در همان ابتدای روستا قراردارند این مسیر یکی از راه های  تاریخی توس به نیشابور میباشد  برای دیدن نقشه گوگل محل لطفا کلیک بفرمایید

رباطی سرپوشیده که متعلق به قرن ششم هجری میباشد

این رباط که متعلق به قرن ششم هجری است و رباطی سرپوشیده میباشد در 17 کیلومتری شهر مشهد در جاده قدیم مشهد نیشابور واقع شده است و در گذشته محل بیتوته مسافران و کاروانیان در مسیر شاهراه هرات،توس و نیشابور بوده است قدمت این بنا همان طور که گفته شد مربوط به قرن ششم میباشد و احتمالا در دوره های بعد مرمت شده است رباط مزبور شامل سه فضای سرپوشیده است این رباط از مصالح سنگ و اجر با ملات ساروج ساخته شده است (تا ارتفاع 2.20سانتی متر از سنگ لاشه و مابقی از اجر میباشد) دو تا درب ورودی دارد که یکی به فضای اصلی که سمت راست بنا میباشد باز میشود و در کنار این درب دو تا انباری کوچک نیز قرار دارد این فضا مشتمل بر 10 گنبد در سقف که هر گنبد روی چهار ستون واقع شده است میباشد در پیرامون تالار نیز  عقب رفتگی و غرفه هایی با طاق جناغی برای اتراق مسافران تعبیه شده است و درب دیگر به فضای سمت چپ که کوچک تر میباشد با سه گنبد در سقف  و یک سکو در داخل یک فضای پخت غذا و یک فضای عقب رفتگی  کوچک برای استراحت مسافران باز میشود این فضا و فضای دیگر از طریق یک درب کوچک که در داخل رباط قرار دارد ارتباط دارند در ضلع جنوبی بنا فضایی به صورت حیاط کوچک نیز وجود دارد  برای دیدن نقشه گوگل محل لطفا کلیک بفرمایید

این کاروانسرا دارای قدمتی از دوره صفوی.قاجار میباشد

 این کاروانسرا که قدمت ان صفوی.قاجار میباشد سه کیلومتر بعد از پلیس راه بین رباط طرق 1و3 به ابعاد 2500 متر مربع واقع است بنا بر متون تاریخی ناحیه طرق منزلگاهی مهم در راه مواصلاتی نیشابور،مرو،توس به شمار می امد این کاروانسرا که در مسیر شاهراه ابریشم قرار داشته اخرین منزل قبل از ورود به مشهد بوده است طرق در سال 1298ه.ق دارای دو کاروانسرا متعلق به دوره صفویه بوده است یکی مربوط به دوره شاه عباس صفوی که به دلیل تخریب این کاروانسرا به دستور ناصرالدین شاه برچیده شد و از مصالح ان کاروانسرایی تابستانی بنیان گردید و دیگری کاروانسرای شاه سلیمان صفوی است که سالم میباشد بخش قاجاری بنا دارای یک ردیف غرفه تابستانی در اضلاع شمالی -جنوبی و شرقی است و در بیرون از کاروانسرای شاه سلیمان در ضلع غربی رباط نیز اب انبار و حمام قدیمی متعلق به دوره صفویه دیده میشود برای دیدن نقشه گوگل محل لطفا کلیک بفرمایید

این کاروانسرا دارای قدمتی از دوره قاجار می باشد

  این کاروانسرا که در حال حاضر مجتمع گردشگری میباشد و در ان سفره خانه،چایخانه و بازارچه محصولات سنتی قرار دارد در زمینی به وسعت 1500 متر مربع نبش خیابان صدر شانزده واقع شده است و یکی از 400 کاروانسرایی است که در دوره قاجار ساخته شده است کاروانسرای فوق  در زمان سلطنت فتحعلی شاه توسط اسحاق خان قرایی نزدیک دروازه عیدگاه که یکی از دروازه های ورودی شهر مشهد میباشد برای استراحت و اطراق موقتی مسافران ساخته شده است و مسافران قبل از ورود به شهر یا بعد از خروج از شهر در ان به صورت موقت اطراق میکردند این کاروانسرا قبل از انقلاب به رباط نوش شهرت داشت این بنا دارای یک حیاط مرکزی با تعدادی اتاق و ایوانچه پیرامون ان است علاوه بر ایوان ورودی در امتداد ان ایوان دیگری به صورت دو اشکوبه(طبقه) ایجاد شده است که به بالا خانه ان منتهی می گردد برای دیدن نقشه گوگل محل لطفا کلیک بفرمایید 

این کاروانسرا دارای قدمتی ازدوره های تیموری-صفوی-قاجار میباشد

این کاروانسرا که در گذشته یکی از منازل مهم کاروانی به شمار می امده است با وسعت 2500 متر مربع و با قدمت تیموری،صفویه،قاجار در مجاورت قدیمی ترین راه کاروانرو نیشابور به توس بر روی بقایای کاروانسرایی کهن با مصالح اجر و سنگ و گچ بنیان گردیده است بنا به گفته محلی ها این کاروانسرا متعلق به سه برادر تاجر بوده که فامیل انها علاقبند بوده است (علاقبند در لغت به معنی کسی است که ابریشم باف است) پلان این بنا ال شکل میباشد و مشتمل بر دو کاروانسرای سرپوشیده،ایوان های اضلاع غربی و شمالی،غرفه ها و ایوانچه های پیرامون حیاط مرکزی و حوض انبار میباشد بنا برقراین موجود این کاروانسرا ابتدا ساختمانی سرپوشیده بوده و در دوره بعدی کاروانسرای دیگری به همان سبک به ان الحاق شده است سپس در محدوده فضای مجاور این دو کاروانسرا دو ایوان متقارن با ایوان های ورودی بناهای سرپوشیده ایجاد و اطاق ها و غرفه ها و نمازخانه ای در طرفین ایوان ها شکل گرفته و به این ترتیب مجموعه واحدی به وجود امده است ساختار معماری این بنا را بدین صورت میتوان تشریح کرد: در قسمت شمال غربی کاروانسرا درب ورودی قرار دارد در ابتدای ورودی یک فضای سرپوشیده قرار دارد با دو تا سکو در طرفین که از زمین یک متر فاصله دارند در سمت چپ وروردی 13 تا پله میخورد و به فضای بالای ورودی میرویم  بعد از فضای سرپوشیده جلوی درب ورودی به صحن حیاط می رسیم صحن حیاط به ابعاد تقریبا 500 متر مربع میباشد در سمت راست این حیاط چهار اتاق قرار دارد با ابعاد 12متر مربع که داخل هرکدام یک اجاق و چهار طاقچه قرار دارند سقف اتاق ها هم گنبدی میباشند درب ورودی اتاق ها 1.80 سانتی متر میباشد ایوانچه هایی در جلوی درب ورودی این اتاق ها نیز وجود دارد سمت چپ صحن حیاط وارد قسمت دیگر کاروانسرا که دارای 9 غرفه میباشد میشویم روبروی درب ورودی و انتهای صحن حیاط نیز فضای سرپوشیده  دیگری به متراژ تقریبی 400 متر مربع قرار دارد که این قسمت نیز دارای 9 غرفه میباشد و هر غرفه به ابعاد تقریبی 3 متر مربع که از کف زمین یک متر بالاتر است و دارای یک اجاق پخت و پز و سه تا طاقچه است میباشند این شرح مختصری از بنا بود که گفته شد. برای دیدن این کاروانسرا ابتدا باید به 35 کیلومتری مشهد در جاده مشهد نیشابور به روستای ملک اباد (بعد از عوارضی مشهد و نیشابور)بروید و سپس با طی بیست کیلومتر جاده اسفالت و با عبور از روستاهای نظر اباد، گنبد دراز، شریف اباد،ده سرخ  و قبل از روستای بزوشک به کاروانسرای علاقبند میرسید که حاشیه جاده قرار دارد  برای دیدن نقشه گوگل محل لطفا کلیک بفرمایید

این کاروانسرا دارای قدمتی ازدوره قرون اولیه اسلامی میباشد

 برای دیدن این رباط زمستانی که بین سلطان اباد نمک و دیزباد پایین نزدیک یک معدن سنگ قرار دارد باید از بینالود ابتدا به سلطان اباد رفت و در انجا از اهالی راه فرعی معدن را سوال کرده این رباط زمستانی نزدیک معدن قرار دارد در نزدیکی این مکان جاذبه های گردشگری دیگری نیز وجود دارد که در زیر به معرفی انها میپردازیم برای دیدن نقشه گوگل محل لطفا کلیک بفرمایید

استراحتگاهی کوهستانی که در متون تاریخی از ان یاد شده

 این رباط زمستانی که با مصالح سنگ و ساروج ساخته شده است در واقع یک استراحت گاه کوهستانی است که شامل یک فضای کوچک با چهار عقب رفتگی برای استراحت مسافران میباشد و در نزدیکی روستای کنگ واقع شده است  برای دیدن ان ابتدا به روستای کنگ میروید سپس دره سمت چپ که به قله فلسکه میرسد را ادامه میدهید تا به انتهای دره برسید این بنا داخل یک باغ در همان نزدیکی قرار دارد در نزدیکی این مکان جاذبه های گردشگری دیگری نیز وجود دارد  برای دیدن نقشه گوگل محل لطفا کلیک بفرمایید

این کاروانسرا دارای قدمتی از دوره غزنویان می باشد

 برای دیدن این رباط  تاریخی ابتدا باید وارد جاده مشهد سرخس شوید بعد از روستای چاهک و شورک ملکی و پشت پاسگاه انتظامی و حوالی ریل راه اهن و کنار کشف رود افسانه ای قرار دارد در نزدیکی این مکان جاذبه های گردشگری دیگری نیز وجود دارد که در زیر به معرفی انها میپردازیم برای دیدن نقشه گوگل محل لطفا کلیک بفرمایید

این کاروانسرا دارای قدمتی از دوره قاجار می باشد

 این رباط تاریخی و یک استخر اب قدیمی که در مجاور این رباط قرار دارد در مسیر تاریخی نیشابور به مشهد واقع بوده است ( فقط  چند دیوار باقی مانده است ) برای دیدن این مکان بعد از طی 35 کیلومتر درجاده مشهد نیشابور و بعد از عوارضی ملک اباد وارد روستای ملک اباد میشوید جاده شریف اباد را میروید بعد از روستای شریف اباد و ده سرخ و روستای بزوشک و در نزدیکی روستای بازه حوض قرار دارد در نزدیکی این مکان جاذبه های گردشگری دیگری نیز وجود دارد که در زیر به معرفی انها میپردازیم برای دیدن نقشه گوگل محل لطفا کلیک بفرمایید

خاص ترین ها:

از دیرباز مرسوم بوده افرادی که به مسافرت می رفتند کالایی را به عنوان سوغات ویا ره اورد خریداری میکردند و به فامیل،اقوام ویا دوستان هدیه میدادند

مطالب پیشنهادی به شما:

خدمات

وبسایت مشهد رخسار در اینده به مسافران و گردشگران محترم خدمات زیر را ارائه خواهد کرد

تهیه بلیط
رزرو هتل
ترنسفر
معرفی مراکز خرید

از دیرباز مشهد سالانه میزبان مسافرانی بوده که به قصد زیارت،تجارت و یا به دلیل این که مشهد در مسیر شاهراه تاریخی خراسان قرار داشته به این شهر سفر می کردند امروزه نیز گردشگران زیادی به قصد زیارت،سیاحت،خرید و استفاده از مراکز تفریحی متعدد ویا بازدید از اثار تاریخی فراوان به این شهر سفر میکنند ما نیز برای اشنایی بیشتر گردشگران به معرفی تمامی این جاذبه ها میپردازیم

به ما ایمیل بفرستید